فلز لیتیوم یک ماده پرمصرف و استراتژیک در دنیای لوازم الکترونیک و صنایع هوایی محسوب می‌شود و اهمیتش به اندازه‌ای بالا رفته که آن را در سطح فلز گرانبهایی چون طلا و نفت می‌دانند.
فلز لیتیوم، عنصر سوم جدول تناوبی، جزو آن دسته از فلزاتی است که به آن‌ها قلیایی می‌گویند. کلمه «لیتیوم» (به معنی سنگ) یونانی است و از واژه یونانی lithos گرفته شده است. عنصر لیتیوم در جدول تناوبی با Li شناخته می‌شود. رنگ این عنصر قلیایی نقره‌ای و سفید است.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های لیتیوم این است که با آب بسیار سریع واکنش نشان می‌دهد و برای همین در زیر روغن نگه‌داری می‌شود. از دیگر ویژگی‌های خارق العاده لیتیوم این است که این عنصر قدرت زیادی در هدایت کردن جریان‌های الکتریکی دارد و بسیار سبک می‌باشد.
با توجه به ویژگی‌های لیتیوم، از آن در صنعت‌ هوایی و صنعت‌ پزشکی و همچنین بسیاری از صنعت‌های دیگر استفاده می‌شود. این فلز به دلیل سبک‌ بودن و قدرت انتقال جریان، عمدتاً در آلیاژهای انتقال حرارت، در باتری‌ها، در بعضی از تثبیت‌کننده‌های حالت mood stabilizers استفاده می‌شود. نمک‌های لیتیوم، مثل کربنات لیتیوم (Li۲CO۳) و سیترات لیتیوم، تثبیت‌کننده‌های حالت هستند که در درمان بیماری‌های متضاد نقش دارند. لیتیوم کلرید و لیتیوم برمید، به ‌شدت رطوبت را جذب می‌کنند، لذا در خشک‌کننده‌ها بسیار کاربرد دارند.
همچنین استارات لیتیوم، یک ماده لیزکننده کلی در دمای بالا و برای تمامی مقاصد به ‌شمار می‌رود. این فلز، عاملی آلیاژ ساز است که در تولید ترکیبات آلی مورد استفاده قرار گرفته و همچنین دارای کاربردهای اتمی می‌باشد.
علاوه بر موارد ذکر شده از لیتیوم در ساخت شیشه و سرامیک استفاده می‌گردد، مانند شیشه‌های ۲۰۰ اینچی تلسکوپ در Mt. Palomat در فضاپیماها و زیردریائی، برای خارج کردن دی‌اکسید کربن از هوا از هیدروکسید لیتیوم استفاده می‌شود.
از آلیاژ این فلز با آلومینیوم، کادمیم، مس و منگنز در ساخت قطعات هواپیماهای بلند پرواز استفاده می‌گردد. پیدایش لیتیوم بسیار پراکنده‌است، اما به ‌علت واکنش‌پذیری زیادی که دارد، در طبیعت به صورت آزاد وجود ندارد و همیشه به صورت ترکیب با یک یا چند عنصر یا ترکیب دیگر دیده می‌شود. این فلز بخش کوچکی از تمامی سنگ‌های آذرین را تشکیل داده و همچنین در بسیاری از شوراب‌های طبیعی وجود دارد.
لیتیوم یکی از اجزاء مهم در باتری‌های قابل شارژ است که در تلفن‌های همراه، رایانه‌های دستی و خودروهای برقی مورد استفاده قرار می‌گیرد. علاوه بر این، لیتیوم نیروی کششی زیادی دارد و به دلیل وزن کم آن گزینه بسیار مناسبی برای باتری‌های کم وزن و پرانرژی است. همچنین، این ماده معدنی همراه با سرب آلیاژی را تولید می‌کند که در ساختن بلبرینگ چرخ‌های قطار استفاده می‌شود.
از مهمترین کاربردهای لیتیوم استفاده در صنعت داروسازی است.
لیتیوم به ویژه در زمینه افزایش نگرانی‌ها از تغییرات آب و هوایی اقلیم زمین، به عنوان جایگزینی ارزشمند به جای مواد فسیلی آلاینده معرفی شده است. در حال حاضر، تمام خودروهای الکتریکی در بسته‌های باتری خود از لیتیوم استفاده می‌کنند و تقاضا در دهه‌های آینده به ‌طور تصاعدی افزایش خواهد یافت.
گزارش بانک جهانی در سال 2020 در مورد انرژی‌های پاک تخمین می‌زند که تولید مواد معدنی مانند گرافیت، لیتیوم و کبالت می‌تواند تا سال 2050 نزدیک به 500 درصد افزایش یابد تا تقاضای رو به رشد برای فناوری‌های انرژی پاک را برآورده کند.
گستره کاربردی این فلز باعث شد که کشف معادن لیتیوم در استان همدان بازتاب گسترده‌ای داشته باشد.
در همین رابطه استاندار همدان در خصوص معدن لیتیوم قهاوند عنوان کرد: بر اساس صورتجلسه کمیسیون گواهی کشف وزارت صنعت، معدن و تجارت در اسفندماه ۱۴۰۱ و مطالعات فنی و اقتصادی انجام شده ذخیره قطعی معدن کشف شده ۸.۵ میلیون تُن کانسنگ لیتیوم با عیار میانگین ۸۱/۲۳ گرم بر تُن و عیار ۷۰ گرم بر تُن تایید شده است.
علیرضا قاسمی فرزاد افزود: مساحت معدن لیتیوم طبق اطلاعات مندرج در پروانه اکتشاف ۱۱.۳۵۱۸ کیلومترمربع است. که مطالعاتی در گذشته در این زمینه صورت گرفته بود اما به هیچ وجه مکان یافتن لیتیوم شناسایی نشده و هیچگونه گواهی رسمی صادر نشده بود، بنابراین برای اولین بار است که زمین‌شناسان ایرانی موفق به کشف دو معدن لیتیوم در دشت قهاوند شده‌اند و بدون شک راه‌اندازی این معادن زمان‌‌بر است.
وی اظهار داشت: بر اساس گزارش سازمان زمین‌شناسی آمریکا در سال ۲۰۲۱، منابع لیتیوم شناسایی شده در سراسر جهان به‌ طور قابل توجهی افزایش یافته و حدود ۸۶ میلیون تن است.
قاسمی فرزاد با بیان این موضوع که کشف لیتیوم در ایران به عنوان دستاورد مهمی در اکتشاف مواد معدنی کشور محسوب می‌شود، ابراز داشت: با این دستاورد می‌توان بر مشکلات فناوری که در بسیاری از زمینه‌ها ناشی از تحریم‌های اعمال شده علیه ایران اسلامی به وجود آمده است، فایق آمد.
استاندار همدان افزود: بر اساس نقشه کلی ذخایر کشف شده لیتیوم در جهان و بر اساس تفکیک کشورها، ایران پس از بولیوی؛ با ظرفیت ۲۱ میلیون تن، آرژانتین؛ با ظرفیت ۱۹.۳ میلیون تن و شیلی با ظرفیت ۷.۹ میلیون تن، چهارمین کشور دارای این فلز کمیاب و استراتژیک در جهان است.
وی با بیان این که عملیات تکمیلی در معدن کشف شده در حال انجام است، ادامه داد: احتمال افزایش میزان ذخایر استان وجود دارد که بدون شک با این اتفاق، ایران دیگر نیازی به واردات لیتیوم ندارد و ارزش افزوده و فرصت‌های بیشتری برای کسب درآمد از صادرات این فلز گرانبها برای ایران به ویژه استان همدان در پی خواهد داشت.
در همین رابطه مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان همدان گفت: براساس مطالعات جدیدی که در معدن لیتیوم قهاوند انجام شده ذخیره این معدن ارزشمند از میزان شناسایی شده (هشت و نیم میلیون تُن) بیشتر است و پس از تایید نهایی اعلام خواهد شد.
احمد شانیان با بیان اینکه کشف ۲ معدن لیتیوم در دشت قهاوند به عنوان اولین معدن مورد تایید کمیسیون گواهی کشف وزارت صنعت، معدن و تجارت در کل کشور است، اظهار داشت: بر اساس صورت جلسه این کمیسیون در اسفندماه ۱۴۰۱ و مطالعات فنی و اقتصادی انجام شده ذخیره قطعی معدن کشف شده هشت و نیم میلیون تُن کانسنگ لیتیوم با عیار میانگین ۸۱.۲۳ گرم بر تُن و عیار حدود ۷۰ گرم بر تُن تایید شده است.
وی با اشاره به اینکه با استقرار دولت سیزدهم و تاکیدات استاندار همدان شاهد آغاز اقدامات اساسی در بخش معدن هستیم، بیان کرد: ظرف یک سال و نیم اخیر کشف معدن با قوت و قدرت و توان بیشتری انجام شده است.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان همدان افزود: گواهی کشف معدن لیتیوم در دشت قهاوند در اسفندماه ۱۴۰۱ صورتجلسه شد و بعد از انجام کارهای مطالعاتی در طی سال جاری و سال آینده پروانه بهره برداری معدن قهاوند صادر خواهد شد. میزان برداشت لیتیوم از معدن کشف شده بعد از صدور پروانه بهره برداری مشخص خواهد شد.
شانیان تصریح کرد: یکی از مهمترین برنامه‌های راهبردی وزارت صمت که همواره مورد تاکید استاندار همدان نیز بوده جلوگیری از خام فروشی مواد معدنی و تمرکز بر ایجاد زنجیره ارزش است که در تلاش هستیم این چرخه کامل تولید و فرآوری مواد معدنی اجرایی شود.
وی افزود: با توجه به کشف نخستین ذخیره لیتیوم در کشور و استان همدان جهت استحصال این ماده معدنی نیازمند استفاده از دانش‌های خارج از کشور هستیم و بعضی از کشورها و نیز شرکت‌های خصوصی با قدرت کشور درخواست همکاری دادند.
شانیان با اشاره به نقش معدن لیتیوم در توسعه استان، افزود: کشف این معدن یک مزیت رقابتی برای خود استان است و علاوه بر اشتغال‌زایی مستقیم، اثر غیر مستقیم نیز در سایر صنایع ما نیز دارد که با ایجاد یک برند در کشور زمینه سرمایه‌گذاری در استان با همکاری شرکت‌های خصوصی با جذابیت بیشتری صورت می گیرد.
این در حالی است که عضو کمیسیون معادن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی با اشاره به این موضوع که دانش فرآوری لیتیوم در ایران وجود ندارد، اظهار داشت: به طور قطع ذخایر لیتیومی همدان کانسنگ است چراکه لیتیوم عنصر ارزشمندی و فلز محتوای آن بسیار مهم است.
بهرام شکوری  درباره ذخایر لیتیومی کشف شده در همدان گفت: معمولا لیتیوم کشف شده فلز محتوا نیست و معمولا در کشف، وقتی از عبارت میلیون تن استفاده می‌کنند منظور  کانسنگ است و نه فلز محتوا.  وقتی درباره ذخایر ۱۰ میلیون تنی صحبت می‌کنند در واقع منظور ۱۰ میلیون تن کانسنگ است و در عیار ۷ دهم درصد یک تا دو درصد که اگر فلز محتوای آن را به دست بیاوریم عدد آن بسیار کمتر می‌شود.
وی با بیان این که آینده دنیا لیتیوم است، اظهار داشت: یکی از عناصر مهم تمام فناوری‌های جدید لیتیوم و وانادیوم هستند که از عناصر نادر خاکی محسوب می‌شوند و از اهمیت لیتیوم، اینکه از دلایل عمده جنگ افغانستان و حضور امریکا در این کشور بر سر لیتیوم و استفاده از این ظرفیت بود.
شکوری ادامه داد: هرچند هم کانسنگ لیتیومی کشف و قابل استخراج شود اما امکان فرآوری آن را نداریم. برای فرآوری آن باید دانش فنی آن را وارد کشور کنیم و دانش فرآوری لیتیوم را کشورهای خاصی دارند اما در حال حاضر به دلیل شرایط تحریمی ایران متاسفانه رابطه کشورمان با دنیا محدود و قطع است امکان رایزنی‌ها برای انتقال دانش فنی سخت است. اگر شرایط تحریمی نبود می‌شد از این فناوری‌های جدید در دنیا استفاده کنیم.
وی تاکید کرد: در حال حاضر روسیه و چین هم به این دانش فنی خاص دسترسی دارند که اخیرا هم رییس جمهوری با هیات همراه به چین در زمینه‌هایی مختلف سند ٢٠گانه همکاری امضا کردند، بنابراین امکان مذاکرات در این‌باره وجود دارد.